Βιολογικά – Όταν η πιστοποίηση γίνεται επιχείρηση εξαπάτησης
Η λέξη “βιολογικό” είναι πια κάτι περισσότερο από μία τάση: είναι στάση ζωής, είναι επιλογή συνείδησης. Και είναι – ή τουλάχιστον θα έπρεπε να είναι – εγγύηση ποιότητας. Όμως τι συμβαίνει όταν αυτή η εγγύηση γίνεται εργαλείο απάτης;
Οικονομικό μέγεθος απάτης
Σύμφωνα με αποκαλύψεις που έχουν δει το φως της δημοσιότητας, τουλάχιστον δύο ιδιωτικοί φορείς πιστοποίησης, με έδρα στην Κρήτη και στην Αθήνα αντίστοιχα, εξέδιδαν μαζικά πιστοποιητικά βιολογικής γεωργίας και κτηνοτροφίας χωρίς να πραγματοποιούν τους απαιτούμενους επιτόπιους ελέγχους. Οι εικονικές αυτές βεβαιώσεις κατατίθεντο στη συνέχεια σε Κέντρα Υποδοχής Δηλώσεων (ΚΥΔ), που λειτουργούσαν ως μεσάζοντες για την ολοκλήρωση των αιτήσεων επιδότησης προς τον ΟΠΕΚΕΠΕ. Η αμοιβή των φορέων υπολογίζεται πως έφτανε έως και το 10% επί του ποσού της κάθε ενίσχυσης.
Οικονομικό μέγεθος απάτης
Το εύρος της απάτης φαίνεται να είναι τεράστιο. Υπολογίζεται ότι το συνολικό ύψος των παράνομων επιδοτήσεων αγγίζει τα 100 εκατομμύρια ευρώ, ενώ σύμφωνα με στοιχεία που προκύπτουν από το ρεπορτάζ, περίπου 5.000 δικαιούχοι έχουν αποχωρήσει μαζικά από τα προγράμματα βιολογικής γεωργίας τις τελευταίες εβδομάδες, καθώς φοβούνται ενδεχόμενους ελέγχους και ποινικές συνέπειες. Η εικόνα που προκύπτει από τους πρώτους ελέγχους παραπέμπει σε μια συστηματική προσπάθεια καταστρατήγησης των κανόνων, με συνέργεια ιδιωτικών και θεσμικών φορέων, εις βάρος του δημοσίου συμφέροντος.
Σε εξέλιξη οι έλεγχοι από το ΕΣΥΔ
Η υπόθεση βρίσκεται ήδη στα χέρια της Δικαιοσύνης, έπειτα από παρέμβαση του υπουργού Ανάπτυξης, Τάκη Θεοδωρικάκου, ενώ το Εθνικό Σύστημα Διαπίστευσης (ΕΣΥΔ) έχει ξεκινήσει εντατικούς ελέγχους στις εμπλεκόμενες εταιρείες πιστοποίησης, με στόχο να διαπιστωθεί εάν πληρούν τις προδιαγραφές που απαιτούνται για να λειτουργούν νόμιμα. Οι έλεγχοι ξεκίνησαν στα τέλη Ιουνίου και αναμένεται να επεκταθούν, καθώς φαίνεται πως η πρακτική της «εύκολης πιστοποίησης» δεν περιορίζεται σε μεμονωμένα περιστατικά.
Ελλιπές το πλαίσιο ελέγχου
Το σκάνδαλο αποκαλύπτει με ωμό τρόπο τις δομικές αδυναμίες του συστήματος πιστοποίησης των βιολογικών προϊόντων στην Ελλάδα. Η απονομή πιστοποιητικών από ιδιωτικούς φορείς, σε συνδυασμό με το περιορισμένο εύρος των ελέγχων και την απουσία ουσιαστικής διασταύρωσης στοιχείων, δημιουργούν ένα πλαίσιο ευάλωτο σε καταχρήσεις. Όταν η οικονομική απολαβή από την ένταξη σε βιολογικά προγράμματα είναι υψηλή, αλλά οι έλεγχοι περιορισμένοι, το σύστημα γίνεται ελκυστικό για όσους αναζητούν εύκολα κέρδη.
Αθέμιτος ανταγωνισμός και διατροφική εξαπάτηση
Το πρόβλημα είναι βαθύτερο από την απλή παραπλάνηση. Όταν προϊόντα που δεν πληρούν τα κριτήρια «βαφτίζονται» βιολογικά, δημιουργείται αθέμιτος ανταγωνισμός. Εκείνος ο μικρός παραγωγός που σέβεται τη διαδικασία και επενδύει σε αυστηρούς ελέγχους, βλέπει τα προϊόντα του να υποσκελίζονται από ψεύτικες “πράσινες” ετικέτες.
Παράλληλα, ο καταναλωτής – που πληρώνει παραπάνω για ένα προϊόν που θεωρεί πιο αγνό, πιο φιλικό στο περιβάλλον και πιο υγιεινό – καταλήγει να πέφτει θύμα εξαπάτησης.
Το ζήτημα αγγίζει την ουσία της διατροφικής εμπιστοσύνης. Κι όταν αυτή τρωθεί, δύσκολα αποκαθίσταται.
Η διαφορά είναι στη δομή – και στην πειθαρχία
Εδώ αξίζει να γίνει μια διακριτική, αλλά σημαντική διάκριση. Υπάρχουν τομείς της ελληνικής αγροδιατροφής που λειτουργούν με υψηλότερο επίπεδο αυστηρότητας, διαφάνειας και τεκμηρίωσης. Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι οι διαδικασίες πιστοποίησης των Προϊόντων με Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης (ΠΟΠ).
Ενώ στα βιολογικά συχνά αρκεί μια δήλωση και ένας ετήσιος έλεγχος, στα ΠΟΠ προϊόντα απαιτείται αναλυτική τεκμηρίωση της προέλευσης, του τρόπου παραγωγής, της περιοχής και της τυποποίησης, με ελέγχους πολλαπλών επιπέδων. Κι αυτό δεν είναι απλώς γραφειοκρατία – είναι θωράκιση της αυθεντικότητας.
Τι μπορεί να κάνει ο καταναλωτής;
Για τον καταναλωτή, η υπόθεση λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι η εμπιστοσύνη δεν είναι δεδομένη. Η επιλογή πιστοποιημένων προϊόντων από επώνυμους παραγωγούς, η προσοχή στις ετικέτες και η επιμονή στη διαφάνεια παραμένουν τα πιο ισχυρά «όπλα» απέναντι στη νοθεία. Σε μια εποχή όπου η ποιότητα και η προέλευση του τροφίμου αποτελούν κορυφαία κριτήρια επιλογής, η ζήτηση για αυθεντικά, αξιόπιστα προϊόντα δεν πρέπει να αφήνει χώρο για «γκρίζες ζώνες».
Η αυθεντικότητα δεν είναι τάση – είναι αξία
Το σκάνδαλο με τα πλαστά βιολογικά προϊόντα μπορεί να λειτουργήσει ως αφύπνιση. Για να ζητήσουμε περισσότερους ελέγχους. Για να επιβραβεύσουμε τους συνεπείς παραγωγούς. Και για να ξεχωρίσουμε τα προϊόντα που πραγματικά κουβαλούν την ποιότητα, την προέλευση και την αλήθεια στην ετικέτα τους.
Το GO POP συνεχίζει να υποστηρίζει την αυθεντικότητα και τη διαφάνεια στην αγροδιατροφή, αναδεικνύοντας παραγωγούς που λειτουργούν με υπευθυνότητα και συμμόρφωση στα υψηλότερα πρότυπα. Σε αντίθεση με το θολό τοπίο των «μαϊμού» βιολογικών, τα αυστηρά πιστοποιημένα προϊόντα – και ειδικά τα ΠΟΠ – παραμένουν εγγύηση ποιότητας και ειλικρίνειας.
Γιατί τελικά, η πραγματική αξία ενός προϊόντος δεν βρίσκεται μόνο στην ετικέτα, αλλά στο ήθος και τη διαδρομή που το συνοδεύουν.