Μέλλον χωρίς αγρότες στην Ευρώπη;
Ένα ανησυχητικό μήνυμα μέσα από τα ευρήματα
Η ευρωπαϊκή γεωργία φαίνεται να βρίσκεται ενώπιον μιας βαθιάς κρίσης, καθώς πρόσφατη πανευρωπαϊκή έρευνα που διενήργησε η Ipsos για λογαριασμό της CropLife Europe φέρνει στο φως μια δυσάρεστη πραγματικότητα: περίπου ένας στους δύο αγρότες σκέφτεται να εγκαταλείψει το επάγγελμά του μέσα στην επόμενη δεκαετία. Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι ένα ποσοστό της τάξης του 5% δηλώνει έτοιμο να αποσυρθεί ήδη από τον επόμενο χρόνο. Τα στοιχεία αυτά δεν αφορούν απλώς ατομικές αποφάσεις, αλλά φανερώνουν μια συλλογική αίσθηση αδιεξόδου.
Η απογοήτευση έχει βάθος και διάρκεια
Η δυσαρέσκεια δεν αποτελεί αποτέλεσμα πρόσφατων συγκυριών, αλλά έχει οικοδομηθεί μέσα από χρόνια αδιαφορίας και συσσωρευμένων πιέσεων. Οι αγρότες νιώθουν παραμελημένοι και απομονωμένοι από την πολιτική ηγεσία. Είναι ενδεικτικό ότι το 91% των συμμετεχόντων στην έρευνα θεωρεί πως οι εθνικές και ευρωπαϊκές αρχές αγνοούν τις ανάγκες και τις προτάσεις τους. Η έλλειψη διαλόγου και ουσιαστικής εκπροσώπησης έχει ενισχύσει το αίσθημα της αποξένωσης από τη λήψη αποφάσεων.
Οικονομική ασφυξία και καθημερινός αγώνας
Παράλληλα με την απογοήτευση, η οικονομική πίεση είναι αδυσώπητη. Το 69% των αγροτών δηλώνει ότι το εισόδημά του δεν επαρκεί για να καλύψει το κόστος παραγωγής και να διατηρήσει τη βιωσιμότητα της εκμετάλλευσής του. Η εκτόξευση του κόστους σε καύσιμα, πρώτες ύλες και αγροεφόδια, σε συνδυασμό με τις χαμηλές τιμές πώλησης των προϊόντων, έχει περιορίσει δραματικά τα περιθώρια κέρδους. Οι περισσότεροι αγρότες παλεύουν καθημερινά απλώς για να επιβιώσουν, χωρίς να βλέπουν προοπτική βελτίωσης.
Η επόμενη γενιά είναι απούσα
Η κρίση δεν περιορίζεται μόνο στους σημερινούς παραγωγούς, αλλά επεκτείνεται και στο μέλλον της αγροτικής παραγωγής. Ένα από τα πιο ανησυχητικά σημεία της έρευνας είναι η έλλειψη διαδόχων. Αν και πολλοί αγρότες πλησιάζουν την ηλικία συνταξιοδότησης, μόλις ένας στους πέντε δηλώνει ότι υπάρχει διάδοχος για τη συνέχιση της εκμετάλλευσης. Οι νεότερες γενιές δείχνουν απροθυμία να αναλάβουν, γεγονός που απειλεί την πολυετή συνέχεια της αγροτικής γνώσης και εμπειρίας.
Οι συνέπειες θα είναι ευρύτερες και διαχρονικές
Αν αυτή η τάση δεν αναστραφεί, η αποχώρηση μεγάλου μέρους του αγροτικού πληθυσμού θα έχει επιπτώσεις πολύ πιο πέρα από το χωράφι ή το στάβλο. Μια τόσο μαζική έξοδος θα οδηγήσει σε μειωμένη εγχώρια παραγωγή, αυξημένη εξάρτηση από εισαγωγές και σημαντική άνοδο στις τιμές των βασικών τροφίμων. Επιπλέον, η ερήμωση της υπαίθρου, η υποβάθμιση του περιβάλλοντος και η απώλεια παραδοσιακών τρόπων καλλιέργειας είναι σχεδόν βέβαιες.
Η απαίτηση για αλλαγή είναι επιτακτική
Μέσα σε αυτό το ζοφερό σκηνικό, καθίσταται σαφές ότι απαιτείται μια συνολική επαναξιολόγηση της ευρωπαϊκής αγροτικής πολιτικής. Οι αγρότες δεν ζητούν φιλανθρωπία, αλλά δίκαιες και εφαρμόσιμες λύσεις: πρόσβαση σε καινοτομία, εκπαίδευση, απλοποίηση των διαδικασιών και ουσιαστική εκπροσώπηση. Χωρίς άμεσες παρεμβάσεις, ο πρωτογενής τομέας δεν θα μπορέσει να συνεχίσει να υπηρετεί τον ρόλο του ως θεμέλιο της επισιτιστικής ασφάλειας και της κοινωνικής συνοχής.
Ένα μέλλον χωρίς αγρότες δεν είναι βιώσιμο
Συνολικά, η έρευνα της Ipsos έρχεται να επιβεβαιώσει αυτό που πολλοί ήδη γνωρίζουν από πρώτο χέρι: η γεωργία στην Ευρώπη είναι στα όρια της εγκατάλειψης. Αν δεν ληφθούν γενναίες αποφάσεις, η επόμενη δεκαετία μπορεί να αποδειχθεί μοιραία για τη διατήρηση της αγροτικής ζωής, όχι μόνο ως επάγγελμα, αλλά και ως τρόπου ύπαρξης και πολιτισμού.